سوالات عالی و بسیار مهمی را مطرح کرده‌اید. اجازه دهید به تفکیک به هر کدام پاسخ دهم:

۱. ضرورت و دلیل استفاده از روغن/چسب مخصوص سیم بکسل آسانسور (Wire Rope Lubricant یا Traction Grease)

این ماده اصلاً یک “چسب” به معنای متصل‌کننده نیست، بلکه یک روغن یا گریس تخصصی با خاصیت چسبندگی بالا است. ضرورت استفاده از آن به دلایل زیر است:

• محافظت در برابر سایش و خوردگی: مهم‌ترین وظیفه آن، ایجاد یک لایه محافظ بین رشته‌های فولادی هر سیم بکسل و بین سیم بکسل و شیارهای فلکه (شِیْفت) است. این لایه اصطکاک را کاهش داده و از سایش سریع جلوگیری می‌کند.

• جلوگیری از زنگ‌زدگی: با پوشاندن سطح فلز، مانع از تماس مستقیم رطوبت و اکسیژن با فولاد می‌شود و از خوردگی و زنگ‌زدگی داخلی و خارجی سیم‌ها جلوگیری می‌کند.

• انعطاف‌پذیری: با نفوذ به درون هسته سیم بکسل (معمولاً کنفی یا پلی‌مری)، رشته‌های داخلی را روان و منعطف نگه می‌دارد.

• افزایش عمر مفید: با انجام موارد فوق، عمر سیم بکسل‌ها را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد. سیم بکسل‌های خشک و بدون روغن ممکن است تنها چند ماه دوام بیاورند، در حالی که با نگهداری مناسب، سال‌ها عمر می‌کنند.

• کاهش صدا: اصطکاک خشک فلز روی فلز ایجاد سر و صدا می‌کند. این روغن باعث حرکت نرم و بی‌صداتر می‌شود.

۲. اگر از این روغن/گریس مخصوص استفاده نکنیم، چه می‌شود؟

عواقب آن جدی و خطرناک است:

• سایش سریع و پارگی زودرس: رشته‌های سیم بکسل به سرعت در اثر اصطکاک با یکدیگر و با فلکه فرسوده می‌شوند. قطر سیم بکسل کاهش یافته و در نهایت می‌ترکد.

• خرد شدن هسته سیم بکسل: هسته داخلی (که نقش ضربه‌گیر و نگهدارنده رشته‌ها را دارد) خشک و شکننده شده، می‌شکند. این امر ساختار سیم را از داخل نابود می‌کند.

• کاهش اصطکاک مؤثر با فلکه (لغزش): سیم بکسل‌های بیش از حد خشک یا برعکس، آغشته به گریس نامناسب (مثل گریس سنگین) ممکن است بلغزند و کابین در جای خود بایستد یا با شتاب غیرعادی حرکت کند (Slip).

• ایجاد خطر جانی: تمامی موارد فوق در نهایت می‌تواند منجر به پارگی ناگهانی سیم بکسل‌ها، سقوط کابین یا گیرکردن آن شود. تعویض به موقع و پرهزینه سیم بکسل‌ها نیز از عواقب مالی آن است.

• خرابی فلکه (شِیْفت): اصطکاک خشک، شیارهای فلکه را نیز به سرعت فرسوده و خراب می‌کند که تعمیر آن بسیار پرهزینه است.

۳. چرا اگر از روغن مخصوص استفاده نکنیم، سیم بکسل خشک و شکننده می‌شود؟

این فرآیند به دلایل مکانیکی و شیمیایی اتفاق می‌افتد:

• حذف لایه محافظ: فولاد در معرض هوا و رطوبت به طور طبیعی اکسید شده و زنگ می‌زند. روغن این لایه محافظ را ایجاد می‌کند. بدون آن، فرآیند خوردگی آغاز می‌شود.

• خستگی فلز (Metal Fatigue): سیم بکسل آسانسور در حال حرکت دائماً در حال خم و راست شدن روی فلکه است. این حرکت تکراری باعث ایجاد تنش و ترک‌های ریز (Micro-cracks) در سطح فولاد می‌شود. روغن با کاهش اصطکاک، از گسترش این ترک‌های ریز جلوگیری می‌کند. بدون روغن، این ترک‌ها سریعاً گسترش یافته و رشته‌ها شکننده می‌شوند.

• خشک شدن هسته (Core): هسته کنفی یا پلی‌مری داخل سیم بکسل برای انعطاف‌پذیری به یک محیط نسبتاً روان نیاز دارد. با خشک شدن کامل این هسته، خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و مانند چوب شکننده می‌شود. در این حالت سیم بکسل به جای انعطاف، می‌شکند.

• تجمع گرد و غبار و ذرات ساینده: سیم بکسل خشک مانند یک سمباده عمل کرده و ذرات ریز فلزی از خود و فلکه جدا می‌کند. این ذرات ساینده بین رشته‌ها گیر کرده و مانند پودر سنباده، فرسایش را چندین برابر می‌کنند.

نکته حیاتی و هشدار:

• هر روغن یا گریسی استفاده نشود! از روغن موتور، گریس معمولی، روغن ترمز یا WD40 به هیچ وجه نباید استفاده کرد. این مواد یا بسیار رقیق هستند و سریع خشک می‌شوند، یا بیش از حد غلیظ بوده و باعث لغزش سیم بکسل روی فلکه می‌شوند. همچنین ممکن است به هسته کنفی آسیب بزنند.

• روغن/چسب مخصوص سیم بکسل آسانسور باید دارای خاصیت چسبندگی بالا باشد تا در برابر گریز از مرکز و بارهای سنگین از سیم جدا نشود، و در عین حال ضریب اصطکاک مناسب را با فلکه حفظ کند تا از لغزش جلوگیری نماید.

• عملیات روغن‌کاری باید توسط تکنسین مجرب و در زمان تعمیرات دوره‌ای انجام شود. روغن‌کاری غیراصولی می‌تواند به اندازه عدم روغن‌کاری خطرناک باشد.

جمع‌بندی

استفاده از روغن مخصوص سیم بکسل آسانسور، یک ضرورت ایمنی و اقتصادی است که از سایش، خوردگی و شکست ناگهانی جلوگیری کرده و با حفظ انعطاف‌پذیری، عمر سیم بکسل و کل سیستم را به شدت افزایش می‌دهد. این کار بخشی حیاتی از تعمیرات و نگهداری پیشگیرانه (PM) آسانسور است.