ضرورت تعویض روغن موتور گیربکس آسانسور بسیار حیاتی است و بخشی از نگهداری پیشگیرانه استاندارد محسوب می‌شود. در ادامه به سؤالات شما به ترتیب پاسخ داده می‌شود:

۱. چرا باید روغن موتور گیربکس آسانسور عوض شود؟

• کاهش اصطکاک و سایش: روغن یک لایه محافظ بین چرخ‌دنده‌های فلزی ایجاد می‌کند و از تماس مستقیم و سایش آن‌ها جلوگیری می‌کند.

• خنک‌کاری: چرخ‌دنده‌ها در حین کار حرارت تولید می‌کنند. روغن این حرارت را جذب و توزیع می‌کند تا از overheating جلوگیری شود.

• ضد زنگ و محافظت: روغن از سطوح فلزی در برابر رطوبت و اکسیداسیون (زنگ‌زدگی) محافظت می‌کند.

• تمیزکاری: ذرات ریز فلزی و آلودگی‌های تولیدشده در حین کار را در خود معلق نگه می‌دارد و مانع از آسیب‌رسانی آن‌ها به سطوح می‌شود.

• از دست دادن خاصیت: با گذشت زمان، روغن بر اثر حرارت، فشار و اکسیداسیون، خاصیت روان‌کنندگی و ویسکوزیته خود را از دست می‌دهد. همچنین افزودنی‌های ضد سایش، ضد کف و… آن تخریب می‌شوند.

۲. اگر روغن عوض نشود، چه اتفاقی می‌افتد؟

• افزایش اصطکاک و سایش: با تخریب روغن، لایه محافظ نازک‌تر شده یا از بین می‌رود و چرخ‌دنده‌ها با نیروی بیشتری بر هم ساییده می‌شوند.

• گرمای بیش از حد: کاهش خاصیت خنک‌کنندگی روغن منجر به افزایش دمای گیربکس و احتمال قفل شدن یا تغییر شکل اجزای آن می‌شود.

• خوردگی: رطوبت و اسیدهای تولیدشده در روغن فرسوده باعث خوردگی و زنگ‌زدگی چرخ‌دنده‌ها و یاتاقان‌ها می‌شود.

• رسوب و لجن: روغن اکسیدشده و تجزیه‌شده می‌تواند به صورت لجن یا رسوب‌های چسبنده درآید که مجاری و منافذ را مسدود می‌کند.

• عملکرد نادرست آسانسور: همه این عوامل منجر به افزایش نویز، لرزش، کاهش راندمان و افزایش مصرف انرژی می‌شود. در نهایت می‌تواند به خرابی کامل گیربکس و توقف اضطراری آسانسور بین طبقات بینجامد که هزینه تعمیر بسیار سنگینی خواهد داشت.

۳. چرا اگر روغن عوض نشود، داخلش پیلیسه (براده‌های نازک) و خرده آهن پیدا می‌شود؟

این پدیده نتیجه مستقیم سایش و خوردگی کنترل‌نشده در داخل گیربکس است و دقیقاً نشان‌دهنده عواقب تعویض نکردن روغن است:

• سایش تدریجی: حتی در شرایط عادی، سایش میکروسکوپی بین چرخ‌دنده‌ها وجود دارد. روغن تازه این ذرات ریز را جمع می‌کند. اما روغن فرسوده دیگر نمی‌تواند از سایش بیشتر جلوگیری کند، بنابراین سایش به مرحله ماکروسکوپی و خطرناک می‌رسد و براده‌های بزرگ‌تر (پیلیسه) و خرده‌های آهن تشکیل می‌شوند.

• چرخه معیوب:
  ۱. روغن خراب می‌شود → خاصیت محافظتی آن کاهش می‌یابد.
  ۲. سایش افزایش می‌یابد → ذرات فلزی تولید می‌شوند.
  ۳. این ذرات فلزی خود مانند یک ساینده عمل می‌کنند و در روغن معلق می‌مانند.
  ۴. این ساینده‌ها باعث سایش سریع‌تر و بیشتر می‌شوند (آسیب ساینده سه جسمه).
  ۵. در نتیجه، ذرات فلزی بزرگ و بیشتری تولید می‌شود.

• نقش آهنربای درپوش مغناطیسی (Magnetic Plug): بسیاری از گیربکس‌های آسانسور یک درپوش مغناطیسی دارند که برای جذب همین ذرات آهنی طراحی شده است. مشاهده مقدار کمی براده ریز روی آن طبیعی است، اما تجمع پیلیسه و خرده‌های درشت هشداری جدی است که نشان می‌دهد سایش در حال پیشروی خطرناکی است.

جمع‌بندی و توصیه

• تعویض دوره‌ای روغن طبق دستورالعمل سازنده (معمولاً هر ۱ تا ۳ سال یا پس از ساعات کار مشخص) ضروری است.

• بررسی منظم روغن از نظر سطح، رنگ، بو و ویسکوزیته و همچنین بازدید درپوش مغناطیسی باید بخشی از برنامه نگهداری باشد.

• مشاهده پیلیسه و خرده آهن نشانه واضحی از آسیب در حال وقوع است. در این حالت باید علاوه بر تعویض فوری روغن، گیربکس توسط متخصص بازرسی کامل شود تا از آسیب‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری شود.

تعویض به موقع روغن گیربکس، هزینه‌ای جزئی در مقایسه با هزینه سنگین تعمیر یا تعویض گیربکس و توقف طولانی‌مدت آسانسور است و امنیت و قابلیت اطمینان سیستم را تضمین می‌کند.